Yabancıların Türkiye’de İkamet ve vize işlemlerine ilişkin düzenlemeler 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununda yer almaktadır.

Kanunda yabancının Türkiye’de oturma iznine ilişkin birden fazla oturma izni türü düzenlenmiştir. Bu oturma izinlerinden birisi de aile birliğinin korunması amacıyla verilen aile oturma iznidir. Aile oturma izni, bir Türk vatandaşı, mavi kart sahibi, çalışma izni yahut oturma izni ile Türkiye’de kalan bir yabancının aile fertlerine ilişkin düzenlenmektedir. Söz gelimi bir Türk vatandaşının yabancı eşi için aile oturman izni düzenlenebilmektedir. Bu örnek bakımından aile oturma izni verilebilmesi için eşin ve aile oturma izni talebinde bulunan yabancının sağlaması gereken birtakım şatlar bulunmaktadır. Örneğin Türk vatandaşı olan eşin toplam geliri asgari ücretten az olmamak üzere, eğer asgari ücrete tabi değil ise ailede bulunan kişi başına asgari ücretin üçte birinden az olmayacak şekilde aylık geliri bulunmalıdır. Bunun yanı sıra Kanun’da belirtilen diğer şartların da sağlanması halinde yabancıya aile oturma izni verilebilecektir. Fakat hemen belirtmek gerekir ki, kanunda belirtilen şartların sağlanamaması yahut sonradan ortadan kalkması halinde aile oturma izni başvurusu reddedilebilir, iptal edilebilir yahut süresi uzatılmayabilir. Bu durumda başvuruda bulunan idarenin ret, iptal ya da uzatmama işlemine karşı idare mahkemesi nezdinde iptal davası açabilecektir.

Kanun’un 34. maddesinin ilk fıkrasında kimler hakkına aile oturma izni düzenlenebileceği belirtilmiştir. Buna göre;

Bir Türk vatandaşının yabancı eşine, kendisinin veya eşinin ergin olmayan yabancı çocuğuna, kendisinin veya eşinin bağımlı yabancı çocuğuna aile oturma izni verilebilir.

5091 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu’nun 28. maddesinde çıkma izni almak suretiyle Türk vatandaşlığını kaybeden kişilere ilişkin düzenlemeler yer almaktadır. Bu kişiler istisnai bazı haklar dışında Türk vatandaşlarına tanınan haklardan aynen yararlanırlar. Nitekim bu kimseler hakkında resmi bir belge niteliğinde mavi kart düzenlenmektedir. Mavi kart sahibinin yabancı eşi, kendisi veya eşinin ergin olmayan yabancı çocuğu ve kendisinin veya eşinin bağımlı yabancı çocuğuna aile oturma izni verilebilir.

Ailenin bulunan kişi sayısına göre, aile fertleri genel sağlık ve güvenlik standartlarına uygun barınma şartlarına sahip olmalı ve tüm aile fertlerini kapsayan sağlık sigortası yaptırılmış olmalıdır.

Destekleyici başvuru tarihi itibarıyla, beş yıl içinde aile düzenine karşı suçlardan herhangi birinden hüküm giymemiş olduğunu adli sicil kaydıyla belgelemelidir. Destekleyici yabancı ise, 5 yıl boyunca kendi ülkesinden de adli sicil kaydını belgelemelidir.

Destekleyici kural olarak Türkiye’de en az bir yıldır oturma izniyle kalıyor olmalıdır. Fakat bilimsel araştırma amaçlı oturma izni ya da çalışma izni sahipleri ile mavi kartlı olanlar ve Türk vatandaşlarıyla evli olan yabancılar bakımından bu şart aranmaz. 

Öğrenci oturma izni yahut uzun dönem oturma izni ile Türkiye’de kalan bir kimsenin yabancı eşi ve çocukları için aile oturma izni düzenlenebilecektir.

Destekleyicinin Adres Kayıt Sisteminde (AKS) kaydı bulunmalıdır.

Kanunda bu kurallara genel bir istisna getirilmiştir. Buna göre Türkiye’de bulunan mülteciler ve ikincil koruma statüsü sahiplerinde, yukarıda belirtilen şartlar aranmayabilir.

Türk vatandaşı olan biriyle evlenen yabancı uyruklu kişi 5901 sayılı kanunun 16 maddesi gereğince en az 3 yıl evli kalmak şartıyla önce oturum izni verilmektedir. Ancak Türk Vatandaşlığına başvuru yapılabilmesi için bu 3 yıllık sürecin dolması gerekiyor. 

Aile oturma izni en fazla 3 yıllık verilebilir. Fakat, müracaattaki belgelere istianen bu süre daha azda olabilir.  

Türkiye’de çalışma izni olan yabancı uyruklu şahısların yabancı olan eşleri ve çocukları için çalışma izni süresi kadar aile ikamet izinleri düzenlenir. 5 yılın sonunda hala çalışma izninden ötürü aile ikamet alınabiliyorsa Türk vatandaşlığına başvuru gerçekleştirilebilinir.

 Ayrıca, 200.000 dolarlık gayrimenkul alan yabancı uyruklu şahısların yabancı olan eşleri ve çocukları için 1 yıldan sonra alınan aile ikamet izinleriyle birlikte 5. Yılın sonunda vatandaşlığa başvuruları sağlanır.

Evlilik yoluyla Türk vatandaşlığına başvurmak için bu evliliğin Türkiye’de yapılması zorunluluğu aranmamaktadır. 

Aile oturma izni başvurusu reddedilen yabancı kişiler, bahse konu ret kararının hukuka aykırı olduğunu düşünüyorlarsa, bu kararın iptali talebiyle dava açabilirler. Bu davalar, kararı veren idarenin bulunduğu yerdeki idare mahkemesinde açılmalıdır. Dava açma süresi ise, başvurunun reddi kararının ilgilisine tebliğ edildiği tarihten itibaren 60 gündür. 

Türkiye’de bulunan tüm ikametgah sahibi yabancılar (aile ikametgah izinleri de dahil) çalışma izni olmadan çalışamayacağı için aile ikametgah izni hamili yabancı izinsiz çalışması tespit edildiğinde aile ikametgah Göç İdaresi tarafından izni iptal edilir.