Yabancıların çalışma iznine ilişkin esaslar ise 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu ile düzenlenmiştir. Kanun uyarınca, yabancının gerekli şartları sağlaması halinde Uluslararası İşgücü Politikası esas alınarak Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından çalışma izni verilir. Kural olarak çalışma izni belirli bir süreyle sınırlı olarak verilmektedir. Fakat uzun dönem ikamet iznine sahip olanlar ile Türkiye’de en az sekiz yıl kanuni çalışma izni olan yabancılara süresiz çalışma izni verilebilmektedir. Çalışma izni başvurusu, Türkiye’den yapılabileceği gibi, Türkiye’nin yurtdışı temsilcilikleri aracılığıyla da yapılabilir. Çalışma izni kısıtlaması olmayan yabancıların, Türkiye’de çalışmaya başlamadan önce çalışma izni alması zorunludur

Yabancı uyruklu kişi çalışma iznine sahipse, bu izin aynı zamanda ikamet izni olarak da kabul edilir. Yani çalışma izni olan yabancı, ikamet izni almaksızın Türkiye’de ikamet edebilecektir. Fakat hemen belirtmek gerekir ki, yabancının ikamet izni çalışma iznine dayanıyorsa, çalışma izninin sona erdiği tarihte ikamet izni de sona erecektir. Bu nedenle, yabancı çalışma izninin sona erdiği tarihten itibaren en geç on gün içerisinde durumuna uygun ikamet izni almalıdır. Aksi takdirde, ikamet izni ihlali gündeme geleceğinden, sınır dışı etme kararı ile karşı karşıya kalınabilir.

Diğer kanunlarda ya da Türkiye’nin taraf olduğu anlaşmalar veya uluslararası sözleşmelerde belirtilen yabancılar, çalışma izni almaksızın çalışabilir yahut çalıştırılabilir. Bu kimseler, çalışma izni muafiyeti almak şartıyla Türkiye’de çalışma izni almaksızın çalışma ve ikamet hakkı elde edebilir. Bununla birlikte, çıkma izni almak suretiyle Türk vatandaşlığından çıkan mavi kart sahipleri de çalışma izni almaksızın Türkiye’de çalışma hakkına sahiptir. Öte yandan, çalışma izni muafiyeti olmayan yabancılar ile mavi kartlı olmayanların, Türkiye’de çalışmaya başlamadan önce çalışma izni alması zorunludur.

6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu uyarınca, Türkiye’de bağımlı ya da bağımsız olarak çalışmak isteyen yabancının başvurabileceği üç farklı çalışma izni mevcuttur;

6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanununun 10. maddesinde süresiz çalışma iznine ilişkin kurallar düzenlenmiştir. Buna göre, yabancıya iş sözleşmesinin veya işin süresine göre, belirli bir işyerinde çalışmak için en çok bir yıl süreliğine verilen çalışma izni, süreli çalışma iznidir. Şartların sağlanması halinde bu süre 2 yıl ve 2 yıl tekrar olmak üzere toplamda 8 yılla kadar uzatılabilinir.

Ancak farklı bir işveren yanında çalışmak üzere yapılan başvurular, uzatma değil yeni başvuru olarak değerlendirilir.

 İkincisi; herhangi bir süre sınırlaması olmayan süresiz çalışma iznidir. Son olarak, kendi ad ve hesabına çalışan yabancının başvurabileceği çalışma izni ise, bağımsız çalışma iznidir.

6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanununun 10. süresiz çalışma izni verilebilecek olan yabancılar sayılmıştır. Buna göre;

* Uzun dönem ikamet iznine sahip olanlara,

*Türkiye’de en az sekiz yıl kanuni çalışma izni olan yabancılara süresiz çalışma izni verilebilir.

Süresiz çalışma izni, ilgili mevzuat hükümlerine uyulması ve yeni işyerinde çalışmaya başlamadan en geç on gün önce Bakanlığa bildirim yapılması kaydıyla yabancıya bağımsız veya bir ya da birden fazla işverene bağlı olarak çalışma hakkı verir.

Süresiz çalışma izni olan yabancının seçme, seçilme ve kamu görevlerine girme hakkı ile askerlik hizmeti yapma yükümlülüğü yoktur.

Yabancıya Türkiye’de kendi ad ve hesabına çalışma hakkı veren çalışma izni, bağımsız çalışma iznidir.

Uluslararası İşgücü Kanunu Uygulama Yönetmeliğinin 29. maddesinin ilk fıkrasında bağımsız çalışma izni verilebilecek olan yabancılar belirtilmiştir.

“MADDE 29 – (1) Aşağıda sayılan yabancılara bağımsız çalışma izni verilebilir:

1. a) Genel Müdürlükçe belirlenecek profesyonel meslek mensupları.
2. b) Türkiye’de gerçekleştireceği faaliyetleri 48 inci maddenin birinci fıkrası kapsamında öngörülen süreleri aşacak şekilde hizmet sunumunda bulunacak bağımsız veya yurt dışında kurulu bir işverene bağlı çalışan sınır ötesi hizmet sunucuları.
3. c) 13/1/2011 tarihli ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’na göre kurulmuş olan; limited şirketlerin şirket ortağı olan müdürü, anonim şirketlerin şirket ortağı olan yönetim kurulu üyesi, sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketlerin yönetici olan komandite ortağı olan yabancılar. 

ç) 6102 sayılı Kanuna göre kurulmuş olan diğer şirketlerin şirket ortağı ve yöneticisi olan yabancılar.”

Genel müdürlükçe belirlenecek profesyonel meslek grubu mensupları bu meslek grubunda belirtilenden başka bir mesleği icra edemezler. Diğer yandan bağımsız çalışma izni verilen yabancılara, birden fazla işyerine çalışma hakkı da verilebilir.

Yabancı çalışma iznine dayalı ikamet iznine değil de başka bir nedenle ikamet iznine sahipse çalışma izninin sona ermesi ikamet iznini etkilemeyecektir. Söz gelimi, yabancı öğrenci ikamet iznine yahut aile ikamet iznine sahip olması halinde çalışma izninin sona ermesi bu ikamet izinlerini geçersiz kılmaz.

Türkiye’de bir öğrenim programlarına kayıtlı yabancı öğrenciler, çalışma izni almak kaydıyla çalışabilirler. Yani öğrenci ikamet izni olan bir yabancı, çalışmak için çalışma izni de almalıdır.

Ön lisans ve lisans düzeyinde öğrenim görmekte olan yabancı öğrenciler, öğrenimlerinin ilk yılının tamlamamasından sonra çalışma iznine başvurabilir. Fakat bu öğrenciler 4857 sayılı İş Kanunu uyarınca kısmi zamanlı olarak çalışabilirler. Buna ek olarak, okudukları bölümle alakalı iş yerlerinde çalışabilirler. Öte yandan, Örgün öğretim programlarına kayıtlı lisansüstü ve doktora öğrencileri için böyle bir sınırlama öngörülmemiştir.

Yurtdışından yapılacak olan çalışma izni başvuruları, yabancının vatandaşı olduğu yahut yasal olarak bulunduğu ülkedeki Türkiye Cumhuriyeti Büyükelçilikleri veya başkonsolosluklarına yapılır.

Yabancı bir işverene bağlı olarak çalışacak ise; ilk olarak Türkiye Cumhuriyeti Büyükelçilikleri veya başkonsolosluklarında çalışma vizesi başvurusu yapmalıdır. Bu başvuruda kendisine verilecek referans numarası ile en geç otuz gün içerisinde işverenin istenen bilgi ve belgeleri Çalışma Bakanlığın sistemine yükleyerek başvuruyu onaylaması halinde çalışma izni başvurusu tamamlanmış olur.

Yabancının çalışma izni başvurusu Bakanlıkça Uluslararası İşgücü Politikası esas alınarak değerlendirilir. Bu değerlendirme nihayetinde çalışma izni başvurusun reddi yahut iptali gündeme gelebilir. Bu durumda, ret ve iptal kararlarına karşı kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde Bakanlığa itiraz edilmelidir. İtirazın açık veya zımnen reddi halinde idare mahkemeleri nezdinde İptal davası açılmalıdır. Bu davalar, kararı veren idarenin bulunduğu yerdeki idare mahkemesinde açılmalıdır. Dava açma süresi ise, ret kararının ilgilisine tebliğ edildiği tarihten itibaren 60 gündür.

Çalışma izni başvurusuna ilişkin idare tarafından verilen başvurunun reddi ya da kabulü kararları, esasen birer idari işlem niteliğindedir. Bu sebeple, idari işlemlerin hukuka uygun olabilmesi için sahip olmaları gereken tüm unsurları taşıması olmazsa olmaz bir zorunluluktur. Amaç, konu, sebep, yetki ve şekil unsurlarından en az birinin sakat olduğu tespit edilen idari işlemler, mahkemece iptal edilebilirler.

Çalışma izni red edilen yabancıların aynı şirket üzerinden yeni başvuruları en erken 6 ay sonra yapılabilinir.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından verilmiş olan çalışma izninin süresinin uzatılabilmesi için; mevcut olan çalışma izninin bittiği tarihten geriye doğru en fazla 2 aylık sürede, izin süresi sona ermeden önce uzatma başvurusunda bulunulması gerekmektedir. 

Türkiye’de yabancılara çalışma izinleri belirli bir amaç (ev hizmetleri) veya işletme üzerinden verilmektedir. Çalışma izni hangi amaç ve işyeri üzerinden alındıysa bunun dışında başka bir yerde çalışma izinleri yoktur. Örneğin, yabancı uyruklu bir öğretmen anlaşma yaptığı özel okul dışında başka bir okul dışında ve kişisel izinle evde ders veremez. 

Çalışma izni uzatma başvurusunda bulunan yabancı uyruklu kişiler, çalışma izin süresinin sona erdiği tarihten itibaren 45 günü geçmemek kaydıyla aynı işyeri ve meslekte çalışmaya devam edebilecektir.

• Şirket kurarak oturum ve çalışma izni:

10.08.2005 tarih ve 25902 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik’in” 5’inci maddesinin (l) bendinde yer alan “Yabancı uyrukluların işyeri açması ve çalıştırması konusunda, yabancılarla ilgili mevzuat hükümlerine uyulması” hükmü yer almakta olup 6735 sayılı Kanun gereğince, işyeri açacak yabancı şahısların çalışmaya başlamadan önce Çalışma Bakanlığından çalışma izni almaları zorunludur.

Yabancıların işyeri açarak kendi ad ve hesaplarına çalışmak istemeleri halinde, bahse konu işyerlerinin ilgili merciler nezdindeki kuruluş işlemlerinin (işyerinin ticaret sicil veya esnaf odası sicil gazetesinde yayımlanması ve vergi numarası alınması gibi) tamamlanmasını müteakip çalışma izni almak üzere Çalışma Bakanlığına başvuruda bulunmaları gerekmektedir.

Bakanlığın yapacağı değerlendirme neticesinde talebi uygun bulunarak çalışma izni verilen yabancıların bu izin belgeleriyle birlikte ilgili belediyelere başvuru yaparak işyeri açma ve çalışma ruhsatı talep etmeleri zorunludur.

İstihdam kriteri

1.1. Bilanço esası usulüne tabi işyerlerinde, adına çalışma izni başvurusu yapılan yabancının çalışacağı işyerinde, istihdam edilmek istenilen her bir yabancı için en az beş Türk vatandaşının istihdamı esastır.

1.2. Son yıl net satış tutarı 50.000.000 Türk Lirası veya daha fazla olan işyerinde istihdam edilecek beş yabancıya kadar çalışma izni başvurularının değerlendirilmesinde istihdam kriteri uygulanmaz.

 Mali yeterlilik kriteri

2.1. Bilanço esası usulüne tabi yeni kurulan (cari yılda kurulmuş ve henüz yılsonu bilançosu ve yıllık gelir tablosu düzenlenmemiş olan işyeri) işyerinde istihdam edilecek yabancı adına yapılacak çalışma izni başvurusunda, işyerinin ödenmiş sermayesinin en az 500.000 TL olması gerekir.

2.2. Bilanço esası usulüne tabi faaliyette olan (kuruluşu cari yıldan önceki bir yılda olan ve en az bir yılsonu bilançosu ve yıllık gelir tablosu düzenlemiş olan işyeri) işyerinde istihdam edilecek yabancı adına yapılacak çalışma izni başvurusunda; işyerinin ödenmiş sermayesinin en az 500.000 TL olması veya net satışlarının en az 8.000.000 TL olması veya ihracatının en az 150.000 ABD doları olması gerekir.

2.3. Bilanço esası usulüne tabi işyerlerinin kurmuş oldukları adi ortaklıklar tarafından yapılacak çalışma izni başvurusunda, ortaklardan en az birinin ödenmiş sermayesinin en az 500.000 TL olması veya net satışlarının en az 8.000.000 TL olması veya ihracatının en az 150.000 ABD doları olması gerekir.

İstihdam ve mali yeterlilik kriteri istisnası

4.1. Çalışma izni başvurusu tarihi itibarıyla son beş yılda en az üç yıl süreyle Türkiye’de öğrenci ikameti hariç olmak kaydıyla ikamet izni, çalışma izni veya uluslararası koruma kapsamında yasal olarak kalmış yabancılar adına yapılan yurt içi çalışma izni başvurularının değerlendirilmesinde, bu kapsamda yer alan en fazla üç yabancı ile sınırlı olmak üzere istihdam ve mali yeterlilik kriterlerinin uygulanmaması esastır.

4.2. Birinci fıkra kapsamındaki işyerlerinde çalışma izniyle çalışan yabancıların sayısının aynı işyerinde çalışan Türk vatandaşı sayısından fazla olmaması esastır.

4.3. Uluslararası koruma kapsamında yer alan yabancılara dair ilgili mevzuat hükümleri saklı kalmak kaydıyla aynı işyerinde birinci fıkradaki şartları sağlayan üçten fazla yabancının çalışacak olması halinde işyerinde çalışacak dördüncü ve sonraki yabancılar adına yapılan çalışma izni başvurularının değerlendirilmesinde işyerinde çalışan her bir yabancı için ayrı ayrı beş Türk vatandaşının istihdamı ve mali yeterlilik kriterinin karşılanması esastır.

Yabancılar ülkemizde %100 hisse sahibi olarak şirket kurabilir, devralabilir veya %40 hisseden az olmamak şartı ile (çalışma izni için) şirketlere ortak olabilirler.

• Ev hizmetleri alanında çalışan olarak oturum ve çalışma izni: 

1. Çocuk bakıcılığı: 12 yaş altı çocuk ya da çocukları olan ailelere yardımcı olmak için alınan çalışma iznidir 
2. Yaşlı bakıcılığı: 65 yaş ve üstü yaşlıların bakımı konusunda alınan çalışma iznidir
3. Hasta bakımı: Hasta için geçerli sağlık kurumlarından sağlık raporuyla birlikte alınan çalışma iznidir.

Ev hizmetlerinde çalışacak olan yabancıların işverenlerinin aylık en az gelirlerinin toplamının 5 asgari ücret ve üstü tutarında olması gerekmektedir.

• Yurt dışındaki yabancılara çalışma izni alınarak Türkiye’ye getirilmesi:

Yabancı uyruklu şahıslar yurtdışındaysa ve en az 6 ay süreli geçerli ikamet tezkeresi yoksa Türkiye’de ki ev hizmetleri veya şirket sahibi ve çalışanı olarak yurtdışındaki Türk konsoloslukları aracılığıyla çalışma izni alarak Türkiye’ye gelmeleri sağlanmaktadır.

Tarafımızca hazırlanacak konsolosluğa hitaben dilekçe, iş sözleşmesi ve gerekli evrakları hazırlandıktan sonra yabancı uyruklu şahıs kendi ülkesinde bulunan Türk Konsolosluğu veya Büyükelçiliğine bu evraklarla başvurarak referans numarası almaktadır. Çalışma Bakanlığına bu referans numarasını bildirerek yabancı uyruklu bireye çalışma izni alınmaktadır.